Vademecum

Kamienie budowlane Wróć do pełnej listy

Kamienie budowlane

Vademecum - Stan surowy zamknięty

 
  • Skały magmowe powstały w wyniku zakrzepnięcia albo krystalizacji magmy w głębi skorupy ziemskiej (skały głębinowe) lub na powierzchni ziemi (skały wylewne).
  • Skały osadowe powstały wskutek osadzania się okruchów mineralnych (produktów wietrzenia skał magmowych), organicznych (wapiennych lub krzemionkowych skorupek organizmów zwierzęcych i roślinnych) lub chemicznych (wytrąconych z roztworu wodnego) w wodzie albo na powierzchni ziemi.
  • Skały metamorficzne (przeobrażone) powstały w wyniku przekształcenia (zmiany pierwotnej budowy i składu mineralnego) skał magmowych lub osadowych wskutek zmiany warunków fizykochemicznych (temperatura, ciśnienie).
 
Struktura skały może być:
  • ziarnista (grubo-, średnio- lub drobnoziarnista) – widoczne ziarna o równej lub różnej wielkości,
  • krystaliczna, stanowiąca odpowiednik ziarnistej w odniesieniu do skał jednomineralnych (np. marmur),
  • zbita – rozróżnienie kryształów jest możliwe tylko pod mikroskopem,
  • porfirowa – pojedyncze kryształy rozrzucone w cieście skalnym,
  • szklista – skała bez kryształów.
 
Tekstura określa przestrzenne rozmieszczenie składników w skale i stopień wypełnienia przez nie przestrzeni. Może być:
  • bezładna (bezkierunkowa),
  • kierunkowa (np. warstwowa, łupkowa, kulista),
  • zwarta,
  • porowata,
  • migdałowcowa – pory wypełnione wtórnie obcymi substancjami.
 
SKAŁY NAJCZĘŚCIEJ STOSOWANE W BUDOWNICTWIE
GRUPA
TYP SKAŁY ZE WZGLĘDU NA POCHODZENIE
RODZAJ
SKAŁY
SKŁAD
ZASTOSOWANIE
MAGMOWE
głębinowe
granit
kwarc, skalenie, biotyt
fundamenty, ściany budynków niemieszkalnych, ogrodzenia i murki oporowe, okładziny zewnętrzne i wewnętrzne, cokoły, elementy małej architektury, elementy wykończenia wnętrz
wylewne
sjenit
ortoklaz, piagioklaz, biotyt, piroksen
fundamenty, ściany budynków niemieszkalnych, ogrodzenia i murki oporowe, okładziny zewnętrzne i wewnętrzne, cokoły, posadzki
OSADOWE
okruchowe
piaskowiec
kwarc, skalenie
fundamenty, cokoły (piaskowiec twardy i średnio twardy),ściany budynków niemieszkalnych, ogrodzenia i murki oporowe, okładziny zewnętrzne i wewnętrzne, elementy małej architektury, elementy wykończenia wnętrz
pochodzenia organicznego
wapień
kalcyt
fundamenty, cokoły (wapień twardy),ściany budynków niemieszkalnych, ogrodzenia i murki oporowe, okładziny zewnętrzne i wewnętrzne
dolomit
węglan wapnia, węglan magnezu
ściany budynków niemieszkalnych, cokoły, okładziny zewnętrzne i wewnętrzne
pochodzenia chemicznego
wapień olitowy
kalcyt
fundamenty, cokoły (wapień twardy),ściany budynków niemieszkalnych, ogrodzenia i murki oporowe, okładziny zewnętrzne i wewnętrzne
alabaster i anhydryt
gips
produkcja farb, szkła, zapraw, wyrób ornamentów
trawertyn
kalcyt
okładziny
METAMORFICZNE
marmur
kalcyt
okładziny, elementy wykończenia wnętrz, produkcja kruszyw (odpady)
kwarcyt
kwarc
fundamenty, ogrodzenia i murki oporowe, cokoły
serpentynit
serpentyn
wyrób płytek podłogowych i lastryko, okładziny
łupek
krycie dachów
 

Budowa skały, jej struktura i tekstura mają wpływ na:
  • wytrzymałość na ściskanie,
  • gęstość objętościową,
  • nasiąkliwość,
  • mrozoodporność,
  • twardość,
  • obrabialność,
  • polerowność.
Od tych cech zależy zakres stosowania kamienia danego rodzaju w budownictwie.
  • Skały magmowe są twardsze, mają większą wytrzymałość i mniejszą nasiąkliwość, ale są trudne w obróbce. Skały osadowe są bardziej nasiąkliwe i mają mniejszą wytrzymałość, ale dają się łatwiej obrabiać.
  • Nasiąkliwość jest to maksymalna ilość wody (w procentach), która może przeniknąć w głąb próbki badanej zgodnie z PN – zależy od stopnia porowatości skały.
  • Mrozoodporność jest to liczba cykli zamrażania i odmrażania (od temperatury -20°C do +18°C), jaką kamień wytrzymuje bez widocznych oznak zniszczenia – 25 cykli przyjmuje się za mrozoodporność całkowitą.
  • Obrabialność oznacza podatność skały litej na nadawanie określonego kształtu i wykończenia powierzchni.
  • Polerowność oznacza podatność na uzyskiwanie połysku przy wygładzaniu powierzchni.
 

Kamienie naturalne
, zależnie od sposobu pozyskania surowca i stopnia jego rozdrobnienia występują w postaci kruszyw budowlanych (patrz kruszywa) lub surowców kamieniarskich, wykorzystywanych głównie do prac wykończeniowych.
 

Zależnie od wielkości, kształtu i rodzaju obróbki surowce kamieniarskie występują w postaci:
  • kamień łamany, pochodzący z urobku złóż skalnych lub dużych głazów narzutowych. Może być niesortowany, sortowany lub sortowany przycinany. Kamień niesortowany obejmuje wszystkie okruchy skalne o wymiarach 10-40 cm. Kamień sortowany obejmuje okruchy o bardziej regularnych kształtach: wymiarach w dwóch kierunkach 15-35 cm, a w trzecim kierunku – 20-30 cm i dwóch płaszczyznach w przybliżeniu równoległych. Kamień sortowany przycinany ma kształt zbliżony do wieloboku i wymiary płaszczyzny licowej 20-60 cm;
  • kamień łupany warstwowo otrzymuje się przez odspajanie ze złoża skalnego zgodnie z ułożeniem warstw. Ma dwie powierzchnie w przybliżeniu płaskie i równoległe i w przybliżeniu prostoliniowe krawędzie. Wymiary wahają się w granicach: szerokość większa od 15 cm, wysokość 10-15 cm, długość 20-40 cm;
  • kamień rzędowy (łupany kostkowo) ma kształt zbliżony do prostopadłościennej kostki i następujące wymiary: szerokość 20-30 cm, wysokość przynajmniej 15 cm, długość przynajmniej 20 cm;
  • ciosy kamienne są to bloki o w miarę regularnym kształcie poddane wstępnej obróbce kamieniarskiej;
  • płyty kamienne uzyskane w wyniku przecinania piłami bloków kamiennych na plastry o określonej grubości. Mogą mieć boczne krawędzie nieobrobione lub przycięte na określony wymiar.
 
Własności kamieni naturalnych są bardzo zróżnicowane nawet w obrębie tego samego rodzaju i zależą głównie od miejsca pochodzenia surowca.
 

Najczęściej wykorzystywane kamienie naturalne

Marmur naturalny zaliczany jest do kamieni średnio twardych, trwałych, ale o wysokiej nasiąkliwości. Cecha ta sprawia, że marmury łatwo ulegają zaplamieniu np. kawą, herbatą i sokami. Dlatego co kilka lat należy zabezpieczać jego powierzchnię specjalnymi impregnatami. Można go wycierać tylko wilgotnymi szmatkami, używając bardzo delikatnych detergentów, z jak najmniejszą zawartością barwników, lub preparatów do marmuru (np. mleczkami).

Drobne uszkodzenia, rysy naprawia się szlifując powierzchnię kamienia. Ubytki można uzupełniać kolorowymi żywicami syntetycznymi. Podobne własności i wygląd mają wapienie zbite pochodzenia krajowego, nazywane również w potocznym języku marmurami.
Marmur, z uwagi na cechy dekoracyjne i łatwość obróbki, należy do najczęściej używanych materiałów kamiennych w architekturze wnętrz. Można go stosować na okładziny elewacyjne, cokoły pomników i rzeźby. Doskonale nadaje się na parapety okienne, kominki i płyty posadzkowe. Złoża marmuru występują w Polsce na obszarze Dolnego Śląska, np. marmur Zielona Marianna.
Granit jest kamieniem twardym, o niskiej ścieralności i nasiąkliwości. Charakteryzuje się dużą odpornością na wpływy atmosferyczne, dlatego najczęściej używany jest do wykończeń na zewnątrz domu. Z granitu wykonywane są także elementy schodów i okładziny podłogowe. Te same materiały stosowane są na wykładziny parapetów i poręczy ze względu na podatność na obróbkę i odporność na uderzenia. W Polsce granity występują w Tatrach i na obszarach Dolnego Śląska. Dostępne są w kolorze szarym lub jasnoniebieskim.

Trawertyn
jest skałą wapienną, występującą w różnych częściach świata, najczęściej w krajach o ciepłym lub umiarkowanym klimacie. W zależności od miejsca występowania obserwujemy duże zróżnicowanie ze względu na strukturę oraz barwę tego kamienia (od białego przez beżowe, żółte, czerwone do ciemnego brązu). Trawertyn jest skałą mało nasiąkliwą – charakteryzującą się jednak słabą wytrzymałością na ściskanie (20-60 MPa). Stosowany jest w formie płyt okładzinowych, na ściany, parapety. W Polsce trawertyn wydobywa się w Działoszynie koło Wielunia.
Piaskowiec jest zwięzłą skałą osadową, należy do grupy skał okruchowych. Piaskowce należą do najbardziej rozpowszechnionych skał na ziemi. W Polsce występują m.in. w Karpatach, Górach Świętokrzyskich oraz Sudetach. Piaskowce wykorzystywane są w przemyśle materiałów budowlanych jako materiał na okładziny elewacyjne.
Alabaster jest zbitą odmianą gipsu. Ma niewielką twardość i daje się łatwo szlifować i polerować. Z alabastru wykonuje się drobne elementy dekoracyjne we wnętrzach.
 

Kamienie sztuczne

W budownictwie wykorzystuje się głównie kamienie sztuczne w formie gotowych płyt wytwarzanych w wyniku połączenia drobnych odpadów kamiennych lub mączki spoiwem żywicznym. Wyroby te znane są pod nazwą konglomeratu lub aglomeratu i imitują różne rodzaje kamienia naturalnego. Ich właściwości mechaniczne są zbliżone do kamienia naturalnego – a nawet je przewyższają.
 
W budownictwie kamień sztuczny stosuje się na:
  • okładziny ścienne zewnętrzne i wewnętrzne,
  • elementy małej architektury,
  • elementy wykończenia wnętrz (parapety, kominki, okładziny schodów, podłogi).
Wróć do pełnej listy